Lăng Ông Nam Hải (hay còn gọi là Đình Thần Nam Hải Đại Tướng Quân) là một địa điểm tâm linh nổi tiếng tọa lạc đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang. Nơi đây thờ phụng Cá Ông (cá voi), vị thần biển linh thiêng được ngư dân tôn kính, cầu mong phù hộ cho những chuyến ra khơi bình an, thuận buồm xuôi gió.
Về di tích Nghinh Ông Lại Sơn
Nằm cách trung tâm hành chính đặc khu Kiên Hải khoảng 30km về hướng Tây Nam, tọa lạc bình yên tại ấp Thiên Tuế (đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang), Lăng Ông Nam Hải hay còn được người dân địa phương gọi bằng cái tên trang trọng là Đình thần Nam Hải Đại tướng quân là một công trình tín ngưỡng mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa biển đảo.
Được hình thành cách đây hơn 100 năm, di tích này là minh chứng sống động ghi dấu những thành quả to lớn từ buổi đầu đi mở đất và gìn giữ bờ cõi của các bậc tiền nhân. Hơn cả một công trình kiến trúc, Lăng Ông Nam Hải đóng vai trò là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tinh thần truyền thống từ bao đời nay của người dân vùng biển. Nơi đây có ảnh hưởng vô cùng sâu sắc đến đức tin và lòng ngưỡng mộ của cộng đồng đối với Thần Nam Hải vị thần linh thiêng luôn chở che, phù trợ cho bà con ngư dân bình an trước sóng to gió lớn và đón nhận những mùa đánh bắt bội thu.
Với những giá trị nổi bật về mặt tín ngưỡng dân gian và bề dày lịch sử, Lăng Ông Nam Hải đã vinh dự được công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa cấp Tỉnh vào ngày 15/11/2006. Trải qua hàng thế kỷ, đây không chỉ là nơi tổ chức lễ hội Nghinh Ông trang trọng mà còn là một di sản văn hóa quý báu do các thế hệ đi trước truyền lại. Di tích xứng đáng là một "bảo tàng sống" về văn hóa tâm linh miền biển, cần được các thế hệ hôm nay và mai sau tiếp tục bảo tồn, gìn giữ và phát huy.
Lịch sử hình thành
- Năm 1900: Đình thờ Nam Hải đại tướng quân được lập lần đầu tiên, chỉ là một ngôi đình nhỏ dựng bằng cây lá, ở ấp Bãi Giếng.
- Lần di dời thứ hai: Đình được dời lên mũi Hà Bá, cũng thuộc ấp Bãi Giếng, xã Lại Sơn (cũ). Đây là vị trí gần nhất với vị trí hiện nay.
- Năm 1940: Lần thứ ba, đình được dựng lại ở vị trí hiện nay và mang tên Dinh Ông Nam Hải.
- Năm 2003: Dinh Ông được trùng tu, tôn tạo khang trang, tôn nghiêm để phục vụ việc thờ tự, và được gọi chính thức là Đình Thần Nam Hải Đại Tướng Quân.
- Ngày 15-11-2006: UBND tỉnh Kiên Giang (cũ) chính thức xếp hạng Lăng Ông Nam Hải Hòn Sơn là di tích cấp tỉnh.
Ý nghĩa lịch sử – văn hóa: Tín ngưỡng thờ cúng cá voi (còn gọi là cá ông, Nam Hải đại tướng quân) là một nét văn hóa tâm linh đặc sắc và sâu đậm trong đời sống của ngư dân vùng biển. Ở Hòn Sơn, tín ngưỡng này không chỉ là một phong tục, mà đã trở thành một phần máu thịt, là chỗ dựa tinh thần mỗi khi ngư dân ra khơi.
Những câu chuyện dân gian, truyền thuyết: Đảo Lại Sơn có những tập tục và truyền thuyết của một vùng dân cư lâu đời như giai thoại về Vua Gia Long thời bôn tẩu đến đây, Lúc quân lấn đói khát được rái cá bắt cá dâng cho và dẫn đường đến suối nước. Sau khi lên ngôi Hoàng đế, Vua phong cho loài rái cá ở đây tước vị “Lang lại Tướng quân” và đặt tên trên đảo là Sơn Rái. Mọi người thường gọi là Hòn Sơn rái, hay Hòn Sơn (xã Lại Sơn cũ), nhìn trên cao xuống giống như một con rái cá đang lội về hướng Rạch Giá.
Lời kết
Có thể nói, Lăng Ông Nam Hải (Đình Thần Nam Hải Đại Tướng Quân) không chỉ là một công trình tín ngưỡng với bề dày lịch sử hơn một thế kỷ, mà còn là điểm tựa tinh thần vững chắc, không thể thiếu trong đời sống của ngư dân vùng biển đảo. Trải qua bao thăng trầm và nhiều lần trùng tu, di tích vẫn giữ trọn vẹn nét tôn nghiêm, kiến trúc truyền thống cùng những hiện vật quý giá, minh chứng cho lòng biết ơn sâu sắc của con người đối với vị thần biển cả.
