Hơn một thế kỷ trôi qua, Nhà thờ Chính tòa Đức Bà Sài Gòn – tên chính thức là Vương cung Thánh đường Chính tòa Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội, toạ lạc tại số 01 Công xã Paris, Phường Sài Gòn, Thành Phố Hồ Chí Minh, Việt Nam – vẫn đứng đó như một biểu tượng trường tồn của thành phố.
Được xây dựng từ những viên gạch vận chuyển tận Marseille xa xôi, công trình này là sự giao thoa tuyệt mỹ giữa nghệ thuật phương Tây và hơi thở lịch sử Việt Nam, tạo nên một điểm nhấn văn hóa độc bản ngay giữa quảng trường Công xã Paris.
Tổng Quan

Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn được xây dựng từ năm 1877 đến năm 1880. Đây là công trình kiến trúc đặc sắc từ thời Pháp do kiến trúc sư J.Bourard thiết kế.Để kỷ niệm Đại hội Thánh Mẫu toàn quốc ngày 8.12.1959, nhà thờ Sài Gòn được chính thức cung hiến để dâng kính Đức Trinh nữ Maria Vô nhiễm Nguyên tội.
Năm 1960, với Tông sắc “Venerabilium Nostrorum” nhà thờ Đức Bà trở thành nhà thờ Chính tòa của Tổng giáo phận Sài Gòn.
Ngày 13.11.1962, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII đã sắc phong Nhà thờ Chính toà Sài Gòn lên thành Tiểu Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.
Ngày 9.12.2000, Đức Tổng giám mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn thực hiện Nghi thức Cung hiến Bàn Thờ mới của Nhà thờ Chính toà Đức Bà Sài Gòn.
Lịch sử phát triển
Nhà thờ đầu tiên

Ngay sau khi chiếm Sài Gòn, thực dân Pháp đã cho lập ngôi nhà thờ dùng chỗ cử hành Thánh lễ cho người theo đạo Công giáo. Ngôi nhà thờ đầu tiên được lập ở đường Số 5 (nay là đường Ngô Đức Kế). Giám mục Lefevre quyết định xây dựng một nhà thờ. Vì nhà thờ đầu tiên đó quá nhỏ nên vào năm 1863, Đô đốc Victor Auguste Duperré đã quyết định cho khởi công xây dựng ở nơi khác một nhà thờ khác bằng gỗ bên bờ "Kinh Lớn" (còn gọi là kinh Charner, thời Việt Nam Cộng hòa là vị trí trụ sở Tòa Tạp tụng, tương ứng với vị trí tòa nhà Sun Wah ngày nay).
Cố đạo Lefebvre tổ chức lễ đặt viên đá đầu tiên xây dựng nhà thờ vào ngày 28 tháng 3 năm 1863. Nhà thờ được dựng bằng gỗ, hoàn thành vào năm 1865, ban đầu gọi là Nhà thờ Saigon. Về sau, do nhà thờ gỗ này bị hư hại nhiều vì các côn trùng gây hại như mối và mọt gỗ, các buổi lễ được tổ chức trong phòng khánh tiết của Dinh Thống Đốc cũ, về sau cải thành trường học Lasan Taberd, cho đến khi nhà thờ lớn xây xong.
Nhà thờ thứ hai

Tháng 8 năm 1876, Thống đốc Nam kỳ Duperré đã tổ chức một kỳ thi vẽ đồ án thiết kế nhà thờ mới. Vượt qua 17 đồ án thiết kế khác, đồ án của kiến trúc sư J. Bourard với phong cách kiến trúc Roman cải biên pha trộn nét phong cách kiến trúc Gothic đã được chọn. Ban đầu, địa điểm xây cất được đề nghị ở 3 nơi:
- Trên nền Trường Thi cũ (nay là góc đường Lê Duẩn và Hai Bà Trưng, tức vị trí tòa Lãnh sự Pháp).
- Ở khu Kinh Lớn (tại vị trí nhà thờ cũ, nay thuộc đường Nguyễn Huệ).
- Vị trí hiện nay.
Sau cùng vị trí hiện nay đã được chọn. Sau khi đề án thiết kế được chọn, Đô đốc Duperré cho đấu thầu việc xây dựng nhà thờ và cũng chính kiến trúc sư này là người trúng thầu và trực tiếp giám sát công trình. Mọi vật liệu từ xi măng, sắt thép đến ốc vít đều mang từ Pháp sang. Đặc biệt, mặt ngoài của công trình xây bằng loại gạch đặt làm tại Toulouse (Pháp), để trần, không tô trát, không bám bụi rêu mà đến nay vẫn còn màu sắc hồng tươi.
Lịch sử xây dựng

Ngày 7 tháng 10 năm 1877, Giám mục Isidore Colombert đặt viên đá đầu tiên trước mặt Phó soái Nam Kỳ và đông đủ nhân vật cấp cao thời ấy. Nhà thờ được xây dựng trong 3 năm.
Lễ Phục sinh, ngày 11 tháng 4 năm 1880, nghi thức cung hiến và khánh thành do cố đạo Colombert tổ chức trọng thể với sự có mặt của Thống đốc Nam Kỳ Le Myre de Vilers.
Hiện nay, trên bệ phía trên, bên trong cửa ra vào nhà thờ, có chiếc bảng cẩm thạch gắn trong hành lang (transept) ghi ngày khởi công, ngày khánh thành và tên vị công trình sư. Tất cả mọi chi phí xây dựng, trang trí nội thất đều do Soái phủ Nam Kỳ đài thọ, với số tiền 2.500.000 franc Pháp theo tỷ giá thời bấy giờ. Ban đầu, nhà thờ có tên gọi là "Nhà thờ Nhà nước" vì nó do nhà nước Pháp bỏ tiền xây dựng và quản lý.
Năm 1895, nhà thờ xây thêm hai tháp chuông, mỗi tháp cao 57,6 m và có 6 chuông đồng lớn. Trên mỗi đỉnh tháp có đính một cây Thánh Giá cao 3,50 m, ngang 2 m, nặng 600 kg. Tổng thể chiều cao từ mặt đất lên đỉnh Thánh Giá là 60,50 m.
Giữa vườn hoa trước nhà thờ, năm 1903, người Pháp cho dựng tượng đồng Pigneau de Béhaine (còn gọi là Giám mục Bá Đa Lộc hoặc Giám mục Adran vì vị này làm Giám mục hiệu tòa Adran) nắm tay dẫn Hoàng tử Cảnh (con vua Gia Long).
Tượng đài này bao gồm một bệ bằng đá hoa cương đỏ hình trụ tròn và bên trên là bức tượng tạc hình Giám mục Adran với phẩm phục Giám mục, tay trái dẫn hoàng tử Cảnh. Tượng làm bằng đồng, được đúc tại Pháp, giới bình dân thời đó thường gọi là tượng "hai hình" để phân biệt với tượng "một hình", là bức tượng của Đô đốc Hải quân Pháp Genouilly ở phía công trường Mê Linh (nay là cuối đường Hai Bà Trưng, gần bờ sông Sài Gòn).
Năm 1945, tượng này bị Chính phủ Đế quốc Việt Nam của Thủ tướng Trần Trọng Kim phá bỏ, nhưng cái bệ đài bằng đá hoa cương đỏ thì vẫn còn tồn tại ở đó mà không có bất cứ một bức tượng nào đặt lên trên.
Nhà thờ mang danh hiệu Đức Bà

Năm 1958, Linh mục Giuse Phạm Văn Thiên (sau làm Giám mục giáo phận Phú Cường, nay đã qua đời), cai quản Giáo xứ Sài Gòn thời ấy, đã đặt tạc một Tượng Đức Mẹ Hòa Bình bằng loại đá cẩm thạch trắng Carrara của Ý. Tượng được tạc tại Pietrasanta cách Roma khoảng 500 km. Khi tượng hoàn tất thì được đưa xuống tàu Oyanox vào ngày 8 tháng 1 năm 1959 từ hải cảng Gênes chở tượng qua Việt Nam và tới Sài Gòn ngày 15 tháng 2 năm 1959.
Sau đó, công ty Société d'Entreprises đã dựng tượng Đức Mẹ lên bệ đá vốn còn để trống kể từ năm 1945 trước nhà thờ. Tự tay linh mục viết câu kinh cầu nguyện "Xin Đức Mẹ cho Việt Nam được hòa bình" rồi đọc trước đông đảo quan khách có mặt hôm ấy. Ngày hôm sau, Hồng y Krikor Bedros XV Aghagianian từ Roma qua Sài Gòn để chủ tọa lễ bế mạc Đại hội Thánh Mẫu Toàn Quốc, đã làm phép bức tượng này vào buổi chiều ngày 17 tháng 2 năm 1959. Từ sự kiện này mà từ đó nhà thờ có tên gọi là Nhà thờ Đức Bà.
Ngày 8 tháng 12 năm 1959, Đức Cha Simon-Hoà Nguyễn Văn Hiền chủ sự nghi thức xức dầu và cung hiến Bàn Thờ và Nhà thờ Chính toà Sài Gòn.
Năm 1960, Tòa Thánh thiết lập hàng giáo phẩm Việt Nam với ba tòa Tổng giám mục tại Hà Nội, Huế và Sài Gòn. Nhà thờ Đức Bà trở thành nhà thờ chính tòa của vị tổng giám mục Sài Gòn cho đến ngày nay.
Ngày 13.11.1962, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII sắc phong Nhà thờ Chính toà Sài Gòn, theo thỉnh nguyện thư cảu Đức Tổng giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình, lên hàng Tiểu Vương cung thánh đường (Basilica Minore). Do đó tên chính thức là Tiểu Vương cung thánh đường Chính toà Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội.
Ngày 9.12.2000, Đức Tổng giám mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn đã cung hiến Bàn Thờ mới của Nhà thờ Chính toà mà ngày nay vẫn đang được dùng để cử hành Bí tích Thánh Thể. Bàn thờ cũ trở thành Nhà Tạm lưu giữ Mình Thánh Chúa.
Nhà thờ Đức Bà là nơi tấn phong các giám mục: Jean Cassaigne (tên Việt: Gioan Sanh) ngày 24 tháng 6 năm 1941, Phao lô Nguyễn Văn Bình và Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền ngày 30 tháng 11 năm 1955, Philipphê Nguyễn Kim Điền, Micae Nguyễn Khắc Ngữ, Antôn Nguyễn Văn Thiện, Giuse Trần Văn Thiện ngày 22 tháng 1 năm 1961, Phaolô Huỳnh Đông Các, Đaminh Nguyễn Văn Lãng, Nicôla Huỳnh Văn Nghi ngày 11 tháng 8 năm 1974, Luy Phạm Văn Nẫm ngày 2 tháng 2 năm 1978, Giuse Vũ Duy Thống ngày 17 tháng 9 năm 2001.






























