Trong bối cảnh phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên, các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc định hướng sản xuất và tiêu dùng bền vững. Nội dung trình bày của ThS. Đặng Thanh Huyền đã cung cấp cái nhìn tổng quan về hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cũng như vai trò của chúng trong nền kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh tại Việt Nam. Thông qua đó, có thể hiểu rõ hơn về cơ sở pháp lý, cấu trúc hệ thống tiêu chuẩn và cách áp dụng vào thực tiễn sản xuất – kinh doanh.
Khái niệm về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật
Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật là hai công cụ quan trọng trong quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ. Theo quy định pháp luật, tiêu chuẩn là các quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý được sử dụng làm căn cứ để phân loại, đánh giá các đối tượng trong hoạt động kinh tế – xã hội và mang tính tự nguyện áp dụng. Trong khi đó, quy chuẩn kỹ thuật quy định các mức giới hạn bắt buộc phải tuân thủ nhằm đảm bảo an toàn, bảo vệ môi trường, quyền lợi người tiêu dùng và lợi ích quốc gia.
Hệ thống tiêu chuẩn được phân thành nhiều cấp như: tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài và tiêu chuẩn cơ sở. Tương tự, quy chuẩn kỹ thuật cũng gồm quy chuẩn quốc gia và quy chuẩn địa phương, được ban hành bởi các cơ quan có thẩm quyền. Việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy chuẩn dựa trên cơ sở khoa học, công nghệ, kinh nghiệm thực tiễn và kết quả thử nghiệm, đánh giá.
Chuỗi giá trị sản phẩm và vai trò của tiêu chuẩn trong phát triển bền vững
Trong quá trình phát triển sản phẩm, chuỗi giá trị có thể tồn tại dưới hai mô hình chính: tuyến tính và tuần hoàn. Chuỗi giá trị tuyến tính đi theo hướng khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ, trong khi chuỗi giá trị tuần hoàn hướng tới tái sử dụng, tái chế và giảm thiểu chất thải.
Tiêu chuẩn đóng vai trò xuyên suốt trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ đầu nguồn đến cuối nguồn. Ở giai đoạn đầu, tiêu chuẩn giúp kiểm soát nguyên liệu và thiết kế sản phẩm thân thiện với môi trường. Ở giai đoạn giữa, tiêu chuẩn quy định về quy trình sản xuất, bao gói, ghi nhãn và bảo quản. Đến cuối nguồn, các tiêu chuẩn hỗ trợ hoạt động thu gom, phân loại và tái chế chất thải.
Việc áp dụng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), đặc biệt là các tiêu chuẩn liên quan đến quản lý chất lượng, môi trường và kinh tế tuần hoàn, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm tác động môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.
Đánh giá sự phù hợp và định hướng áp dụng tiêu chuẩn
Đánh giá sự phù hợp là hoạt động nhằm xác định sản phẩm, dịch vụ hoặc quá trình có đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật hay không. Hoạt động này bao gồm thử nghiệm, giám định, chứng nhận và công bố hợp chuẩn, hợp quy.
Trong thực tế, việc chứng nhận và công bố hợp chuẩn giúp doanh nghiệp khẳng định chất lượng sản phẩm, nâng cao uy tín trên thị trường và đáp ứng yêu cầu pháp lý. Đồng thời, đây cũng là điều kiện quan trọng để tham gia vào chuỗi cung ứng và hội nhập quốc tế.
Theo đó, Việt Nam đã xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn tương đối đầy đủ và hài hòa với quốc tế. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt là các tiêu chuẩn cho vật liệu tái chế, sản phẩm mới và giai đoạn cuối của chuỗi sản xuất. Bên cạnh đó, việc chủ động áp dụng tiêu chuẩn sẵn có, xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và tham gia vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia là những định hướng cần thiết nhằm thúc đẩy sản xuất xanh và phát triển bền vững.
Lời kết
Hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật giữ vai trò quan trọng trong định hướng phát triển bền vững và sản xuất xanh tại Việt Nam. Việc áp dụng các tiêu chuẩn không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn góp phần bảo vệ môi trường và tăng khả năng cạnh tranh. Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và đẩy mạnh áp dụng vào thực tiễn nhằm hướng tới nền kinh tế xanh và bền vững.
Tác giả: Ths. Đặng Thanh Huyền - Hà Nội, 03/2026






























